“De kosten van kennis” is het thema van de Internationale Open Access Week van dit jaar (19-25 oktober).
We creëren en delen kennis om het menselijk begrip en het algemeen belang te bevorderen. We erkennen ook dat toegang tot en het delen van kennis een mensenrecht is. Toch blijven de kosten voor toegang en het delen van kennis stijgen, vaak zelfs drastisch. Waarom? Wie hier baat bij?
De toenemende concentratie en commerciële controle over alle aspecten van kennis brengen kosten met zich mee. Het thema van dit jaar daagt ons daarom uit om na te denken over de financiële, menselijke en ecologische kosten van het creëren, delen en in stand houden van kennis – met name wanneer deze kosten worden gedreven door particuliere in plaats van publieke belangen. Het thema van vorig jaar, “Wie is eigenaar van onze kennis?”, overwoog de consequenties van kennis als commercieel eigendom. Het thema van dit jaar gaat in op de kosten van die realiteit en manieren om controle terug te winnen over de systemen die oorspronkelijk bedoeld zijn om het algemeen belang te dienen.
Deze kosten reiken veel verder dan de snel stijgende prijzen van tijdschriftabonnementen en artikelverwerkingskosten. Wat is de waarde van de tijd en moeite die auteurs, recensenten en redacteuren in publicaties investeren, en wiens belangen dient deze onbetaalde arbeid? Wat zijn de kosten van het uitsluiten van een groot deel van de wereldbevolking van rechtvaardige deelname aan het produceren, delen en in stand houden van hun kennis, of van het niet erkennen van inheemse gegevenssoevereiniteit? Waarom worden de werken van onderzoekers zonder toestemming of vergoeding gelicentieerd voor eigendomsmatige AI-training, en waarom worden de gebruikers van kennisplatforms gesurveilleerd? Wat zijn de kosten van het voorrang geven aan datacentra boven de behoeften van mensen aan stroom en water?
De status quo is niet eerlijk. Dat is nooit zo geweest, en de handhaving ervan is ook niet neutraal. Het bouwen van systemen voor het delen van kennis die de belangen van de gemeenschappen die ze dienen weerspiegelen, vereist een toewijding aan deze systemen, zowel individueel als collectief.
Gelukkig zijn er veel voorbeelden van manieren waarop we kennis als publiek goed kunnen creëren, in stand houden en delen. Van modellen voor inheems gegevensbeheer tot gratis, niet-commerciële, duurzame en gemeenschapsgestuurde modellen voor publicaties: er is een groeiend momentum voor benaderingen die kennis behandelen als een gemeenschappelijk goed en niet als een grondstof om te ontginnen. Het belang van deze benaderingen is erkend door 193 landen in de UNESCO-aanbeveling inzake open wetenschap. De Internationale Open Access Week is een moment om verder te gaan dan alleen gesprekken en verandering te stimuleren in de richting van manieren om kennis te delen die recht doen aan de redenen waarom we kennis in de eerste plaats creëren.
De Open Access Week 2026 vindt plaats van 19 tot en met 25 oktober; iedereen wordt echter aangemoedigd om discussies te organiseren en actie te ondernemen wanneer dat gedurende het jaar het beste uitkomt. Gemeenschappen kunnen het thema aanpassen aan hun lokale context en zich richten op specifieke gesprekken die het meest betekenisvol zijn. Er zijn aanpasbare grafische sjablonen beschikbaar om deze lokaal aangepaste thema's te promoten.
Vertalingen van deze aankondiging in andere talen, afbeeldingen voor het thema van dit jaar en meer informatie over de week zijn beschikbaar op openaccessweek.org. De officiële hashtag voor de week is #OAWeek.
Over SPARC
SPARC is een non-profitorganisatie die open systemen voor onderzoek en onderwijs ondersteunt, waardoor iedereen, waar dan ook, toegang heeft tot, kan bijdragen aan en kan profiteren van de kennis die onze wereld vormgeeft. De Internationale Open Access Week is in 2008 opgericht door SPARC en partners in de studentengemeenschap. Lees meer op sparcopen.org.
Over de Internationale Open Access Week
De Open Access Week is een uitgelezen kans om het wereldwijde momentum voor het open delen van kennis te koppelen aan de bevordering van beleidsveranderingen en het belang van maatschappelijke kwesties die mensen over de hele wereld aangaan. Het evenement wordt gevierd door individuen, instellingen en organisaties over de hele wereld, en de organisatie ervan wordt geleid door een wereldwijd adviescomité, dat elk jaar het thema selecteert. De officiële hashtag van de Open Access Week is #OAweek.